"DIE ONZE KRACHT ONTWAKEN DEED". VOORWOORD

Het is deze versregel uit het bekende lied van Dirk Troelstra, die ik koos tot titel van dit boek, dat een vervolg bedoelt te zijn op "De Dageraad der Volksbevrijding", wat, nu twintig jaren geleden, van mijn hand verscheen.    Daarin beschreef ik het begin van de socialistische beweging in Nederland, de zoogenaamde oude beweging, óó genaamd omdat op dat oogenblik reeds een nieuwe beweging was ontstaan, voorgekomen uit dezelfde geestdrift, doch in belangrijke mate verschillend van mentaliteit, en vooral van methode.    De oude beweging was het wilde beweeg van een door krakend trompetgeschap wakker geschudde ordelooze schare, ze bracht in breede massa's van de arbeidersklasse het vage bewustzijn van een groot onrecht waaronder men haar deed lijden en waartegen verzet plicht was. Ze bracht besef van strijdensnoodzaak en wekte ongetwijfeld strijdensmoed, maar omtrent de strijdmethode gaf zij niet wat ze geven moest. Zij slaagde niet in wat in een paar andere regelen van denzelfden dichter staat aangegeven, om uit "die ordeloozen scharen een macht tot heil der menschheid" te scheppen.    Het is de S.D.A.P., het zijn de elementen die haar vormden en die met en naast haar streden, die onder haar invloed zich vormden en van háár geest doortrokken werden, die dat wilde beweeg omzetten in geordend en georganiseer optrekken, zij was het die in Nederlandsche proletariaat leerde de organisatie opbouwen die het begin van macht en invloed verschafte, waarover het thans beschikt en den grondslag legde tot de verdere machtsvorming, noodig om de arbeidersklasse in staat te stellen haar historische taak, de omvorming der maatschappij van kapitalisme naar socialisme eenmaal te volbrengen.    Er is wel geen tragischer lot denkbaar dan dat der arbeidersklasse vóór het bestaan der arbeidersbeweging. Het kapitalistisch stelsel heeft voor de menschheid één ontzaglijk nut gehad: het heeft, door den prikkel van het eigenbelang in den mensch tot het uiterste op te voeren, geweldige krachten ontketend. Geslachten achter elkaar van hen die in het intellektueele leven betrokken werden, hebben heel hun leven en denken gewijd aan de verbetering en vergrooting van het produktievermogen. De machine werd het voorwerp van zoeken en werken van duizenden scherpe geesten. De middelen van vervoer en verkeer namen een vlucht van kracht en snelheid die duizelen deed. De aarde werd doorzocht in haar binnenste en over hare oppervlakte, naar alles wat voor den mensch maar waarde kon hebben. De grond werd bestudeerd om zijn vruchtbaarheid op te voeren tot een fabelachtige hoogte. Het arbeidsvermogen verhonderd-, verduizendvoudigde...    En terwijl dat proces reeds in vollen gang was, en reeds enorme resultaten waren bereikt, bleek hoe langer hoe meer dat van de millioenen die ten slotte de menschheid vormen, slechts eenige weinigen de vruchten van die geweldige ontwikkeling oogstten, doch de groote, groote massa, in plaats van deel te hebben in de vruchten, juist door die ontwikkeling tot slaven in dienst van die weinigen waren gedegradeerd. Armoede en slavernij vol ontzettende wreedheid waren voor de arbeiderskasse de vruchten van de technische wonderen die waren verricht en elken dag door nieuwe werden vermeerderd.    Het was in die breede, lijdende, onder eindelooze arbeidsdagen voor onmenschelijke loonen werkende en slavende massa, dat de oproep tot de ontwaking kwam als het trompetgeschal in een legerreveille.    Toen begon het ontwaken, een ontwaken dat in jammerend zelfbeklag en in haat en vervloeking zijn eerste uitingen vond, doch waarmee niets bereikt werd dan het besef van schier hopelooze machteloosheid.    Doch nu begon het langdurige, taaie, moeilijke werk der machtsvorming. Uit die ordelooze scharen moest een macht worden gevormd. Het ontwaken tot het besef dat der arbeidersklasse een menschonwaardig lot was bereid, juist door de technische ontwikkeling die elken dag schier nieuwe wonderen schiep, dát was het moeilijkste niet. de in de armste en ellendigste massa wel slapende, maar nooit stervende behoefte aan vrijheid en welvaart, de meest natuurlijke drang naar zelfbehoud, kon niet anders dan die massas brengen tot verzet. Maar tot blind en woest verzet, zonder meer. Het was een ontwaken, het was nog niet het ontwaken van de kracht benoodigd voor ernstigen en doelmatigen strijd. Dàt was de behoefte van den nieuwen tijd en die behoefte te hebben bevredigd, de weg tot machtsvorming te hebben gewezen, gebroken en gebaand, dat si de onmiskenbare en nooit weer weg te nemen glorie van de sociaaldemokratie.    Aan de geschiedenis van dat proces, zooals het in Nederland is begonnen en zooals het zich heeft ontwikkeld tot op heden, daaraan is dit boek gewijd.    Waarom ik het ter hand neem?    Sinds eenige jaren reeds kwamen van vele zijden de wenschen tot mij, om op "De Dageraad der Volksbevrijding" een vervolg te laten verschijnen. "Dat boek houdt op, waar het voor òns het meest interessant wordt", zeggen vele S.D.A.P.-ers, namelijk waar de geschiedenis van onze eigen partij begint. Deze wenschen strookten geheel met mijn eigen wensch. Ik had mij reeds voorgenomen dit boek te doen verschijnen bij gelegenheid van het 25-jarig bestaan der S.D.A.P., in 1919. Maar de oorlogsjaren waren voor zulken arbeid al heel ongeschikt. En daarna werd ik voortdurend gegrepen door andere plichten die de beweging nu eenmaal oplegt.    Nadat echter de herdruk van "De Dageraad" de wereld in was, werd het: nu of nooit, en leg ik thans het vervolg op "De Dageraad" voor aan wie er behoefte aan hebben gevoeld.    Het is geen gemakkelijk werk om geschiedenis te schrijven waarin de leidende rollen gespeeld zijn door menschen die nog leven en meestal nòg een leidende rol spelen. Evenmin als ik dat deed bij "De Dageraad", pretendeer ik thans zuivere, objektieve geschiedenis te gevn. Dat kan ik niet. Ik geef mijn kijk op 't geval, natuurlijk na mij ernstig rekenschap te hebben gegeven van wat hen, die er een rol in speelden, bewoog. Maar natuurlijk zal ik nu en dan dingen moeten zeggen, die niet iedereen aangenaam zijn. Bij voorbaar mijn verontschuldiging. Maar waarheid bovenal! En in dit geval natuurlijk wat ik als de waarheid zie.    Verder volsta ik met hier nog eens af te drukken wat ik in den prospektus voor dit werk over zijn aard schreef:    ""De Dageraad" gaf niet allen een overzicht van de politieke beweging. In het tijdperk waarover dit boek loopt, was van een afzonderlijk, eigen leven, van politieke beweging en vakbeweging nog weinig sprake. De arbeidersbeweging verkeerde nog in haar beginstadium. Niet alleen was er nog geen eigenlijke werkverdeeling tusschen politieke en vak-beweging, maar ook van de vele variaties en stroomingen, waarin zich het willen en wenschen der ontwakende arbeidersklasse later openbaarde, was nog niet veel te onderscheiden. Zoo is ook de konfessioneele arbeidersbeweging eerst later ontstaan. Wel is waar bestond "Patrimonium" reeds, maar van "beweging" had dat niet veel. Zoo moest "De Dageraad" het geheel behandelen, omdat de deelen nog niet afzonderlijk te onderscheiden waren.    "In het nieuwe tijdperk, waarover dit boek zal handelen, kon dit niet volgehouden worden. De arbeidersbeweging heeft een zoodanigen omvang en een dusdanige beteekenis gekregen, dat van ietwat gedetailleerde behandeling van het geheel geen sprake kan zijn. Er zijn thans wel een dozijn vakbonden, die ieder voor zich meer leden hebben dan toenmaals de geheele vakbeweging. En de S.D.A.P. heeft thans in een enkele stad of in een enkel gewest grooter omvang dan toenmaals de geheele politieke beweging. Toen ter tijd bepaalde zich de beweging bovendien tot enkele streken, terwijl ze thans in geen enkelen hoek van het land meer vreemdelinge is.    "En dan heeft zij in zulk een mate invloed geoefend op de politieke ontwikkeling van het land, dat hare geschiedenis niet geschreven kan worden zonder op dit politieke ontwikkeling tamelijk diep in te gaan.    "Om al deze redenen zal dit boek niet anders kunnen zijn dan eene geschiedenis van de politieke socialistische beweging, terwijl daarbij de vakbeweging slechts in zoover kan worden behandeld als hun beider gemeenschappelijk optreden betrof, een optreden dat intusschen bij schier alle groote akties plaats had."    En hiermede: den lezer heil!

DE SCHRIJVER

webdesign & copyright © 2003-2005 Eveline

→

↑