Jean Dominique Larrey

17 Ocotber 1797 werd in Passeriano de vrede van Campo-Formio gesloten, zoodat Larrey zijn ambulances volantes niet op het slagveld kon demonstreeren. Toch wilde Napoleon zich van de inrichting der ambulances volantes overtuigen en in Udine, bij de divisie van Bernadotte, waar de ambulance van Larrey was ingedeeld, kon Napoleon ze tijdens een oefening in werking zien; hij was er ten zeerste verbaasd over te kunnen constateeren, dat de ambulance volante de manoeuvreerende troepen in alle bewegingen kon volgen, zonder dat dezen daar eenigen hinder van ondervonden. Evenzoo ging het in Padua bij de ambulance van Roussel en Napoleon verklaarde: "Votre oeuvre est une des plus hautes conceptions de notre siècle et suffira seul à votre réeputation." Napoleon liet hem een dotatie van 2400 Francs uitreiken als belooning voor zijn diensten en beloofde hem een leidende positie in het expeditie-leger naar Engeland. Tevens kreeg hij opdracht naar Parijs terug te keeren om zijn lessen als professor aan het militair hospitaal Vâl de Grace te hervatten. 18 December in Parijs aangekomen, begon hij reeds op 19 December zijn colleges. Spoedig deed Napoleon zijn woord gestand, want op 19 Februari werd Larrey benoemd tot chirurg van het expeditie-leger dat in Noord-Frankrijk gereed lag om een inval in Engeland te gaan doen. Doch na een nauwkeurig onderzoek van alle omstandigheden liet Napoleon dit plan varen. Hij liet het grootste gedeelte van dit leger in N.-Frankrijk om den schijn te wekken, dat hij nog steeds een inval in Engeland wilde doen. Doch intusschen had hij van het Directoire toestemming gekregen om in alle stilte een expeditie naar Egypte voor te bereiden. Hij wilde Engeland's handel aantasten in Egypte. Het geld om de expeditie te bekostigen was spoedig bijeen en nu verzamelde Napoleon niet alleen een keurtroep van strijders maar ook van geleerden en kunstenaars, om deze onderneming een zoo groot mogelijk nut te laten afwerpen. Ook Larrey werd hierbij niet vergeten en 21 Maart 1798 kreeg hij te Rijssel in Noord-Frankrijk de marschorder om zich naar Toulon te begeven, waar Napoleon de organisatie zelf leidde. Nu trad er naast Larrey een figuur op den voorgrond, waarmede hij gedurende de geheele Napoleontische periode in het nauwste contact bleef, namelijk Desgenettes. Van gelijken leeftijd en gelijken rang werd de eene benoemd tot leger-chirurg, terwijl de andere belast werd met de hygienische verzorging van den troep en de geneesmiddelenvoorziening. Waren ze gelijk in rang en leeftijd, hun karakters verschilden hemelsbreed. Larrey, de self-made man van de daad, met als hoogste ideaal zijn zorg voor de gewonden, naast Desgenettes, de man van de wereld, buitengewoon begaafd op litterair en medisch gebied, het proto-type van den mondainen medicus uit dien tijd. Het kan ons niet verwonderen, dat botsingen tusschen deze twee contrasten moesten ontstaan, maar tevens gebeurde - wat ook te verwachten was - n.l. dat door hun samenwerking een organisatie is ontstaan, die aan hooge eischen voldeed. Desgenettes huwde, evenals Larrey in 1794 had gedaan, kort voor zijn vertrek en gezamenlijk maakten ze de reis naar Toulon in een postkoets, waar ze na veertien dagen aankwamen. Zij moesten nu onmiddellijk aan het werk om den geneeskundigen dienst te organiseeren voor een leger van 30000 man met onbekende bestemming, want de plaats waarheen de expeditie zich zou begeven was streng geheim gehouden en zou pas na de inscheping bekend worden gemaakt. Zij hadden slechts korten tijd voor hun taak en er dreigde stagnatie te komen, doordat voor elken te nemen maatregel autorisatie in Parijs aangevraagd moest worden. Daar Larrey vreesde niet op tijd klaar te komen stelde hij zich in verbinding met Napoleon, die hem adviseerde alle noodige maatregelen op eigen verantwoording te nemen. Daar deze handelwijze wel eens tot onaangenaamheden zou kunnen leiden, schreef Larrey een utivoerige motiveering van zijn optreden naar Parijs en voorkwam daardoor aanmerkingen.1) Van de Ecoles de Médecine te Montpellier en Toulouse wist hij de noodige (108) officieren van gezondheid bij elkaar te krijgen en zag tevens nog kans om deze in gecomprimeerde cursussen in Toulon aan het Hôpital d'Instruction de noodige aanwijzingen voor hun toekomstige taak te geven, daar geen enkele van hen ooit als zoodanig werkzaam geweest was. De benoodigde instrumenten liet hij gereed maken door de meestergeweermakers der arsenalen. De timmerlieden aan de werven kregen opdracht brancards te maken, welke geheel uit elkaar genomen konden worden en daardoor bij het transport weinig ruimte in beslag namen. Al het verbandmateriaal en de reserve-instrumenten werden verpakt in kisten, welke op het deksel een inhoudsopgave droegen, zoodat iedereen zich op de hoogte van den inhoud kon stellen zonder ze te openen en lang zoeken voorkomen werd. Al zijn ondergeschikten waren tevens uitgerust met een kist, inhoudende verband en instrumenten en dit bleek een zeer goed geziene maatregel te zijn. De commissie van organisatie had aan Larrey en Desgenettes drie schepen ter beschikking gesteld, waarin ze hun materiaal konden onderbrengen, met inbegrip van de tenten voor de in te richten ambulances etc. Nu begin Larrey de groote fout om al zijn materiaal op één schip onder te brengen, waardoor de kans ontstond, dat tijdens een zeeslag of storm dit in zijn geheel verloren kon gaan. Dit gebeurde ook inderdaad, want het schip viel in handen der Engelschen; een debacle werd slechts voorkomen, doordat men zich voorloopig kon redden met het materiaal, dat elke arts afzonderlijk bij zich had. Bij de inspectie van Napoleon voor het vertrek, maakte hij Larrey en Desgenettes een compliment voor de uitstekende verzorging van den geneeskundigen dienst. 19 Mei 1798 vertrok de expeditie, waarbij Larrey zich aan boord van het schip bevond dat ook Napoleon vervoerde, terwijl Desgenettes op een der andere schepen volgde. Na de voorspoedige verovering van Malta, waar larrey den geneeskundige dienst voor de Fransche bezetting organiseerde, werd 19 Juni de tocht naar het onbekende doel voortgezet. Nelson lag op den loer om de Fransche vloot te kunnen vernietigen en zich zoo mogelijk meester te maken van Napoleon, in wien de Engelschen zeer terecht hun aartsvijand zagen. Slechts eenige dagen voor de landing in Egypte maakte Napoleon het doel van den tocht bekend en niettegenstaande de waakzaamheid der Engelschen, verscheen de Fransche vloot op 1 Juli voor Alexandrië. Bij de landing was het aan de tegenwoordigheid van geest van Larrey te danken, dat de generaal Caffarelli, die een houten been had, niet verongelukte, daar Larrey hem, op het moment dat hij struikelde en in zee dreigde te vallen, beet greep. Had Napoleon Larrey niet lachende weerhouden, dan had deze door zijn voortvarendheid nog eerder voet aan wal gezet dan Napoleon.

Het ontschepen had vlot plaats bij de z.g.n. Anse du Marabout en met drie colonnes evenwijdig aan elkaar marcheerde Napoleon op naar Alexandrië, het eerste doel van den tocht. Larrey bleef met zijn ambulance bij de middelste colonne, waarbij ook Napoleon met zijn staf was en na weinig tegenstand werd Alexandrië veroverd. Larrey richtte zijn ambulance in aan den voet van de zuil van Pompejus, op een hoogte, waar ze stond als baken voor de strijdenden, die hulp mochten zoeken. Na de verovering van Alexandrië werd de ambulance ondergebracht in het klooster der paters Capucijnen en tegen den avond had Larrey reeds meer dan 250 gewonden onder zijn hoede, zoowel Franschen, als Turken en Arabieren. Onder de gewonden bevond zich ook Kléber, die een kogelwond aan zijn voorhoofd had. Larrey sneed de wond uit, onderbond de vaten en onder een eenvoudig verband genas de wond zonder eenige complicatie.2) Het was opvallend, hoe weinig wondcompicaties er optraden en Larrey meende dit te mogen toeschrijven aan den gunstigen invloed van het klimaat. Nadat Alexandrië in staat van verdediging gebracht en de bezetting onder de bevelen van den gewonden Kléber gesteld was, trok Napoleon op naar Cairo, terwijl generaal Dugua La Rosette veroverde, ten einde den toegang tot de Nijl voor de Franschen open te houden. Larrey vergezelde het leger over land, nadat hij het hospitaal in Alexandrië onder de bevelen van zijn vriend en medewerker Masclet gesteld was, die later viel als slachtoffer van de pest. Desgenettes zette aan boord van een aantal schepen koers naar La Rosette, om aldaar een hospitaal in te richten zoodra dat in orde was moest hij met de vloot den Nijl opvaren en weer in contact zien te komen met de landtroepen. In allerijl had Larrey zijn instrumentarium en verband zooveel mogelijk aangevuld. Ten einde een transport gemakkelijk te maken, had Napoleon eenige kameelen met pakzadels ter beschikking van Larrey gesteld. Doordat het verpakken van het materiaal nogal tijd vorderde, waren de troepen reeds ver vooruit, voor dit beëindigd was. Tot overmaat van ramp werden de kameelen gestolen, zoodat Larrey het materiaal moest verdeelen in zooveel deelen als er officieren van gezondheid waren. In rugzakken werd toen alles verpakt en men haastte zich de troepen te bereiken. Dit was eenvoudiger gezegd dan gedaan, omdat men alleen het spoor van het vooruitgetrokken leger kon volgen en het gevaar zeer groot was in handen der Arabieren te vallen, die als gieren rondom de troepen zwierven. Elkeen, die afdwaalde, werd vermoord en spoedig stootten zij ook op de lijken van een kleine colonne, welke Larrey vooruitgezonden had. Zij ontkwamen ternauwernood aan hetzelfde lot.3) Gelukkig wist Larrey de achterhoede van het Fransche leger te bereiken. Hier was de stemming erg gedaald ten gevolge van het gebrek aan drinkwater. Men had gedacht op de eerste etappe naar Rahmanieh reeds water te vinden, maar bij aankomst te El Ouhah, klein dorpje tusschen Alexandrië en Rahmnanieh, bleken de waterputten met stinkenden modder gevuld te zijn, ongenietbaar voor mensch en dier. Daarbij kwam nog, dat het moreel van den troep geweldig geleden had onder de tropische hitte en de felle zon, met een , voor deze streken, veel te zware bepakking en uniform. Het verschil in dag en nachttemperatuur was daarenboven ook zeer groot, met alle nadeelen daaraan verbonden. Bovendien begon er spoedig gebrek aan levensmiddelen te komen, omdat de soldaten de noodrations scheepsbeschuiten weggeworpen hadden, teneinde hun verpakking zooveel mogelijk te verminderen. Al hun hoop was nu op de tweede rustplaats Damanhour gevestigd, maar ook daar was niet genoeg water aanwezig om het geheele leger naar behooren te kunnen voorzien. Men begon den moed te verliezen en zelfmoorden waren aan de orde van den dag. Zelfs Lannes en Murat zagen de toekomst donker in en Larrey moest al zijn overredingskracht gebruiken om het geschokte moreel eenigszins te herstellen. Ook de groote schare geleerden, welke den troep vergezelde, had geen zeer gunstigen invloed. De soldaten kregen den indruk, dat de expeditie geen militair, maar een wetenschappelijk doel had en lieten hun ontevredenheid ten duidelijkste blijken. Wanneer een groepje geleerden een kleine afwijking van de route moest maken voor het onderzoek van een bepaalde ruïne of anderszins, moest steeds een detachement soldaten mee om hen te beschermen en het gebeurde bij een dezer wetenschappelijke uitstapjes, dat de colonne overvallen werd. De bevelvoerende officier commandeerde: "Formez le carré, les savants et les ânes au centre." Wanneer de soldaten een ezel noodig hadden, vroegen zij om een geleerde. Hieruit bleek wel duidelijk de waardeering van de soldaten ten opzichte der gleerden, maar deze was toch allerminst juist. Integendeel, zijn er zeer vele van deze geleerden geweest, die dapper meegevochten hebben en voor den besten soldaat van napoleon niet behoefden onder te doen. Trouwens, later, toen de mannen der wetenschap het water drinkbaar wisten te maken, broodovens bouwden en wegen exploreerden, veranderde de meening der soldaten ten gunste der geleerden, die zoo ontzaggelijk veel voor de kennis van Egypte gedaan hebben.4) Van Damanhour trokken de troepen in de hoop daar water te vinden, naar Rahmanieh, aan den Nijl. Op dezen tocht ontving Napoleon de eenige wonde, die hij in zijn geheele loopbaan heeft gehad, n.l. een trap van zijn paard tegen zijn enkel. Door de goede zorgen van Larrey genas deze blessuur in enkele dagen, hoewel Napoleon het voorschrift van Larrey, rust te nemen, niet wenschte op te volgen. Gelukkig kwamen de troepen 11 Juli in het gezicht van den Nijl, zonder veel tegenstand ontmoet te hebben en in een minimum van tijd was de ellende vergeten. Er werd gewasschen en gebaad en na een goede voeding was het moreel van den troep weer uitstekend en den dag er na trok Napoleon met een geheel opgefrischt en verkwikt leger naar Embabeh waar hij slag wilde leveren aan Mourad Bey, die zich daar had opgesteld. In Rahmanieh had Desgenettes zich weer kunnen vereenigen met de landtroepen, daar hij per boot ongeveer gelijktijdig was aangekomen en werd aldaar een hospitaal ingericht voor de achter te laten gewonden en om eventueel nieuwe op te kunnen nemen.

1) Larrey, Correspondance générale. Lettre du 22 Floréal (11 Mei 1798). 2) Larrey. Mémoires et Campagnes. 3) Larrey, Journal de Campagne. 4) Geoffry-St. Hilaire. Lettres écrites d'Egypte.

webdesign & copyright © 2001-2003 Eveline

←

→

↑