..:: De nieuwe fonograaf van Edison ::..

Nieuwe fonograaf Edison

← overzicht
Inhoud
Start

De nieuwe fonograaf van Edison.

Uit: De Natuur,
Populair Geïllustreerd Maandschrift,
gewijd aan de natuurkundige wetenschappen en hare toepassingen.
15 Juli 1889 - 9e jaargang

   Toen in het jaar 1877 Edison voor het eerst zijn fonograaf de wereld inzond, waarmede het gesproken woord kon worden vastgelegd en naar willekeur weder kon worden gereproduceerd¹, werd men al spoedig in zijn wat al te hoog gespannen verwachting deerlijk teleurgesteld en het overigens zeer vernuftige toestel bleek al spoedig voor toepassing in het groot geen levensvatbaarheid te hebben.
   Ten eerste toch moest men, om bij fonografische proeven eenigszins te slagen, over een zeer krachtig stemgeluid beschikken en ten andere waren de indrukken door de schrijfstift in het bladtin voortgebracht, zoo weinig tegen de reproductie bestand, dat na een paar malen gebruikt te zijn het door den toestel gesprokene geheel onverstaanbaar werd, terwijl het eindelijk zoo goed als onmogelijk bleek de fonogrammen ook maar op redelijk voldoende wijze van den toestel te verwijderen, te verzenden en op een anderen fonograaf weder te bevestigen.

   Alle illusies van het overzenden van "gesproken brieven," van het opvangen der welsprekende taal van redenaars en wat dies meer zij, vervlogen weldra in rook en damp. Slechts aan Maju en anderen kon het werktuig bij openbare vermakelijkheden met eenig succes dienst bewijzen.

   Edison is echter de man niet, om zich met half werk tevreden te stellen; ofschoon geruimen tijd vooral door dynamo's, elektrische lampen en telefonen in beslag genomen, verloor hij toch den fonograaf niet geheel uit het oog, en thans, nu de groote uitvinder weder eens gedurende eenige maanden meer bepaald er zich mede heeft bezig gehouden, is er alle kans, dat de resultaten, die op de Parijsche tentoonstelling van 1878 reeds verbazing wekten, op die van 1889 met een volledig succes zullen worden bekroond.
   Tot zulk een gunstige verwachting geven de berichten, omtrent hetgeen o.a. in de vergadering der Académie des Sciences van 23 April 1889 is verhandeld, ten volle recht.

   De eerste aankondiging, dat door Edison op het gebied der fonografie een reusachtige schrede voorwaarts was gedaan, verscheen in de New-York Herald van 20 October 1887. De daar gegeven aanduidingen waren echter vrij vaag en ofschoon het gevaarlijk scheen het woord "onmogelijk" te gebruiken, waar men met een beweerde vinding van Edison te doen had, lag de teleustelling van eenige jaren geleden toch nog te versch in ieders geheugen, dan dat men zich opnieuw door al te groote lichtgeloovigheid aan dezelfde onaangename gewaarwording wilde blootstellen.
   En al spoedig scheen het, dat men zich over deze gereserveerde houding ten opzichte van den nieuwen fonograaf niet behoefde te beklagen. In de Scientific American van 31 December 1887 verscheen een beschrijving en afbeelding van den toestel, die de bewondering van de New-York Herald zoozeer had opgewekt en uit deze beschrijving bleek genoeg, dat wanneer werkelijk de fonograaf in duidelijkheid van uitspraak en in gevoeligheid bij de opneming van het gesproken woord mocht hebben gewonnen, hij daarentegen een zoo samengestelde inrichting had verkregen, dat van een toepassing in het groot wel moeielijk sprake zou kunnen zijn.

Fig. 1. Fonograaf van Edison met elektrischen motor van 1887.

De nieuwe toestel (zie fig. 1) verschilde overigens in beginsel niet van den oorspronkelijken fonograaf van 1877, doch er waren een paar niet onbelangrijke aanwijzigingen aangebracht, waarvan werkelijk een groote verbetering der werking van den toestel was te verwachten.

   Vooreerst draaide de hoofdas met den opnemenden cilinder tusschen vaste kussens en onderging dus geen zijdelingsche verplaatsing, zooals dit bij den oorspronkelijken fonograaf wél gebeurde. Toch is op die hoofdas wel een schroefdraad aanwezig, die echter zich niet zelf verplaatste, maar door middel van een halve moer, die (links in de figuur) op de schroef rust, een soort van wagentje voorwaarts beweegt en wel van de linker- naar de rechterzijde. Aan het bedoelde wagentje is een houvast bevestigd, dat beurtelings twee verschillende toestelletjes kan opnemen, waarvan het een tot schrijven van het gesprokene, het andere tot reproductie daarvan bestemd is.
   De toestel voor het opschrijven bestemd, bestaat uit een naald, die op het midden van een eenigszins naar buiten gebogen vlies vast zit en door een scharnier aan een veer is verbonden, welke aan het houvast is bevestigd.
   De toestel voor het weergeven (fig. 3) van het geluid wordt door een zeer dun vlies gevormd, op het midden waarvan een stiftje is aangebracht, waartegen een gebogen licht stalen veertje steunt. Het eene uiteinde van dit veertje rust op den sraaienden cilinder.

   Een andere wijziging van belang is de invoering van hard gemaakte was (hardened wax) in plaats van bladtin, om de fonografische indrukken op te nemen². Deze wascilinders worden in verschillende afmetingen, - naarmate van de lengte van de weer te geven rede, - vervaardigd en worden bij het gebruik op den hoofdcilinder geschoven (zie in fig. 1 rechts van den eigenlijken toestel). Voor men begint te spreken, wordt aan deze cilinders een volkomen gladde oppervlakte gegeven, door hen, terwijl zij draaien, met een afzonderlijken daarvoor aan het meergenoemde houvast bevestigden toestel te polijsten. Vervolgens wordt het wagentje naar het punt van uitgang (links bij het cijfer 0) gebracht, het schrijvende vlies in het houvast geplaatst en vervolgens vóór het vlies, of zelfs op eenigen afstand daarvan gesproken, terwijl de cilinder door een elektromotor met regulator, die in de figuur op den voorgrond en onder den cilinder gedeeltelijk zichtbaar is, regelmatig in de rondte draait. De trillingen van het vlies teekenen zich dan op de bekende wijze op het was, evenals bij de vroegere fonografen op het bladtin, af.
   Heeft men uitgesproken, dan wordt het wagentje opnieuw naar het punt van uitgang gebracht, het schrijvende vlies (fig. 2) door het sprekende (fig. 3) vervangen en wanneer dan de cilinder weder in regelmatig draaiende beweging wordt gebracht, worden de gesproeken woorden door dit vlies op de bij de vroegere fonografen bekende wijze herhaald, maar volgens de mededeelingen van de Scientifc American zóó duidelijk, dat men alles uitstekend kan verstaan, ook dan, wanneer het gesprokene eigennamen of andere woorden behelst, die voor den hoorder volkomen vreemd zijn.

   De cilinder van was, waarop de geluiden worden opgeschreven, hebben een middellijn van 10 centimeters en men heeft bij een gemiddelde snelheid van spreken slechts een cilinderlengte van 25 millimeters noodig, om 200 woorden daarop te kunnen bergen. De cilinders of wel de fonogrammen hebben een gering gewicht en kunnen in daarvoor bestemde doozen verpakt gemakkelijk verzonden worden. De ontvanger van zulk een fonogram heeft dan slechts den "gesproken brief" op zijn eigen fonograaf te schuiven en te luisteren; hij zal dan niet slechts de woorden van zijn correspondent hooren, maar bovendien de stem kunnen ondershceiden, terwijl ook nadruk en klem behoorlijk worden weergegeven.
   Al deze bijzonderheden worden door de Scientific American medegedeeld, naar aanleiding van proeven met den nieuwen toestel in het laboratorium van Edison, nabij Llewellijn-Park, Orange, N.Y. genomen.

   Overigens werd toen tevens nog medegedeeld (December 1887), dat de fabricage in het groot was begonnen en de fonograaf binnen weinige maanden haar glorierijke rondreis om de aarde zou beginnen³.
   Toch schijnen de uitkomsten nog niet in alle opzichten bevredigend te zijn geweest; althans Edison zelf was nog niet tevreden en bleef aan de verbetering van zijn arbeiden, en thans schijnt het hem werkelijk gelukt te zijn aan den fonograaf een zoo hooge volkomenheid te geven, dat aan een werkelijke invoering van dit wonderbaarlijke werktuig niets meer in den weg staat.
   Ingeleid door den heer Janssen heeft in de vergadering der Académie des Sciences te Parijs van 23 April jl. de heer Gourand, vertegenwoordiger van Edison, een voordracht gehouden, waardoor de hooge volkomenheid van den fonograaf in zijn allernieuwste gedaante niet meer betwijfeld mag worden.
   Aan deze voordracht (in extenso opgenomen in de Revue Scientific van 4 Mei 1889) en eene van den heer Janssen over hetzelfde onderwerp zijn de volgende bijzonderheden ontleend.
   De voornaamste verbeteringen, die aan den nieuwen fonograaf zijn aangebracht, aldus laat de heer Janssen zich uit, zijn in hoofdzaak van drieërlei aard.

   Vooreerst zijn schrijf- en spreektoestel van elkander gescheiden, waardoor zoowel aan de schrijvende als aan de opnemende stift de meest passende gedaante kon worden gegeven, en dat Edison juist hierin bijzonder goed is geslaagd, blijkt uit de omstandigheid, dat men thans het gesprokene feitelijk zoo dikwijls als men wil, kan doen herhalen, zonder dat een vermindering der duidelijkheid merkbaar is.
   Ten tweede is de vervanging van het bladtin door een plastische zelfstandigheid, die de indrukken van de schrijvende stift met een zoo hooge juistheid en toch zoo gemakkelijk opneemt, hoogst gelukkig geslaagd te noemen.
   En eindelijk is een zeer belangrijke verbetering in het organisme der beweging van het apparaat gebracht. In de oudere fonografen verplaatst zich de geheele vrij zware cilinder, in den nieuweren behoeft alleen de kleine lichte toestel, die de vliezen en de stiften draagt, te worden verplaatst. De beweging wordt door een elektrischen stroom geleverd. Een regulator met vang maakt het gemakkelijk de snelheid grooter of kleiner te maken en daardoor de snelheid, waarmede de toestel spreekt, te wijzigen, terwil het geheele mechanisme zoo uitstekend is ingericht, dat de voortgaande beweging der stiften en de draaiende beweging van den cilinder steeds met elkander in de beste overeenstemming zijn; men kan dus de snelheid, waarmede de fonograaf spreekt, naar willekeur veranderen, hem doen zwijgen en weder laten beginnen, hem laten herhalen, wat hij reeds gezegd heeft, enz.

   Vooral hooge toonen worden met een verwonderlijke nauwkeurigheid weergegeven, maar ook lage stemgeluiden worden behoorlijk gerepoduceerd; alle tonen van den muzikalen toonladder en alle eigenaardige spreekgeluiden in verschillende talen, ja zelfs het samengestelde geluid van een geheel orchest klinken ons uit den fonograaf terug.
   Janssen sluit zijn waardeerend schrijven met de volgende woorden: "Ik ben overtuigd, dat, onafhankelijk van de toepassingen, die men van het nieuwe werktuig zal maken en die menigvuldiger zullen zijn dan wij thans nog kunnen voorzien, de fonograaf het uitgangspunt zal worden van belangrijke theoretische onderzoekingen omtrent de leer van het geluid en de moleculaire krachten. Het is een schoon vraagstuk, dat door Edison is opgelost, en alle vrienden van vooruitgang en wetenschap zijn hem een offer van bewondering en dankbaarheid schuldig."
   Waar een man als Janssen, de beroemde fransche sterrenkundige en natuuronderzoeker, zulk een oordeel uitspreekt, kunnen wij gerust zijn, dat thans het doel, dat Edison zich voorstelde, werkelijk is bereikt.

   Ik heb voorbedachtelijk eerst het oordeel van Janssen medegedeeld, daar deze bij de beoordeeling op een geheel onpartijdig standpunt stond, en kan thans nog eenige mededeelingen doen volgen van den heer Gourand.
   Ik geef hemzelven daartoe voor eenige oogenblikken het woord, door een gedeelte van de voordracht, door hem in de vergadering der Académie des Sciences van 23 April jl. gehouden, hier te laten volgen.
   "Het doet mij leed, dat ik uwe schoone taal niet beter spreken kan, maar daar ik in een vreemd land geboren ben, zult gij mijn fouten wel willen vergeven, vooral wanneer ik u zeg, dat ik eerst na veertig jaren gewerkt te hebben, om mijn weg in de wereld te vinden, tijd heb kunnen vinden, om Fransch te leeren....
   "Ik heb dan ook eerst het rapprt, dat ik u voorlees, in het Engelsch gefonografeerd; het werd vervolgens afgehoord en in het Fransch vertaald. Een Franschman heeft die vertaling voor den fonograaf voorgelezen en ik heb naar deze vertaling, telkens hehaslende, mijn uitspraak geregeld; heb ik nu toch fouten gemaakt, dan is dat stellig en zeker mijn eigen schuld en niet die van den fonograaf.
   "In den eersten "gesproken brief" (dien ik van Edison ontving) hoorde men den uitvinder, alsof hij voor ons zat, sprekende, kuchende, lachende en zijn mededeeling besluitende met het uitspreken der voldoening, dat hij in het vervolg mijn stem zou hooren, in plaats van zich te vermoeien met het ontcijferen van mijn slecht schrift. Met dezelfde post gezonden hoorde men muziekstukken, die in Amerika waren gespeeld, het geraas in Edison's werkplaats, zooals het geluid van vallende hamers, van knarsende vijlen en eindigende met de luide hoera's der werklieden ter eere van de eerste stem, die over den oceaan zou gaan. Al die klanken waren zoo duidelijk en helder, dat men de mededeelingen van Edison over den oorsprong er van, gerust had kunnen missen...."

Fig. 4. De nieuwe fonograaf van Edison, zooals hij door den kolonel
Gourand aan de fransche Academie van wetenschappen is voorgesteld.

   Op de zoo hoogst belangrijke mededeelingen van Janssen en van Gourand omtrent Edison's nieuwste vinding volgde nu een fonografische séance, waarbij de leden der Academie werden in staat gesteld zich van het vermelde te overtuigen.
   Het programma dezer séance geef ik onvertaald hier terug:

      Paroles. - Paroles de M. Janssen, exprésident de l'Académie, adressées à M. Edison; paroles de M. Berger au même; messages des correspondants de quelques journaux français à Londres, adressées à leur éditeur.
      Quelques mots dans les langues suivantes:
      Français, anglais, espagnol, italien, hollandais, grèc, latin, syriaque, turc, hébreu, arabe.
      Musique. - La Marseillaise, jouée par la musique militaire des gardes de la reine; Hail Columbia, jouée par la même musique; Marche du régiment, duo de piano et cornet à piston, musique de Gounod; duo de cornet à piston; Ave Maria, de Gounod, chanté et accompagné par lui-même.

   De zitting eindigde met het zenden van een gelukwensch der Academie aan den gelukkigen uitvinder en het uitspreken van den wenshc hem weldra bij gelegenheid der Internationale Tentoonstelling te Parijs te mogen begroeten. Deze complimenteering geschiedde zooals men begrijpt, eveneens langs fonografischen weg.
   Als karakteristiek voor de nauwkeurigheid, waarmede de nieuwe fonograaf het hem toevertrouwde teruggeeft, zij nog vermeld, dat Gounod, nadat hij zijn Ave Maria gezongen en daarbij zichzelf geaccompagneerd had en vervolgens de toestel het lied herhaalde, niet kon nalaten uit tte roepen: "Wat ben ik blij, dat ik geen fouten heb gemaakt!"

Fig. 5. Edison, te New-York luisterende naar hetgeen hem per
fonogram uit Europa wordt bericht. (Naar een fotogram).

Zal derhalve waarschijnlijk binnen een niet lang tijdsverloop het aantal middelen van correspondentie, dat men thans in brieven, briefkaarten, postbladen, telegrammen, enz. bezit met het fonogram vermeerderd worden, zoo bestaat er zelfs eenige kans, dat wij deze lijst nog zullen hebben aan te vullen met het telefonogram, het product van een nieuwe wijze van correspondeeren, die men dan de telefonografie zou moeten noemen, dat is de kunst om in de verte de stem op te schrijven.
Immers is door den heer W.J. Hammer (op het oogenblik hoofdagent van Edison op de tentoonstelling te Parijs) in Februari van het loopende jaar een voordracht gehouden in een vergadering van het Franklin Institute te Philadelphia, over Edison en zijn uitvindingen, waarbij gesproken volzinnen en gezongen liederen vóór een fonograaf te New-York langs elektrischen weg naar Philadelphia - op een afstand van 165 kilometers - zijn overgebracht; daar opnieuw zijn opgeschreven en ten slotte ten gehoore gebracht van een talrijk auditorium, dat, - wanneer men althans de Amerikaansche couranten gelooven mag, - geen enkel woord van het gesprokene en geen enkele toon van het gezongene heeft gemist.

Fig. 6. Telefonische overbrenging van fonografische mededeelingen van
New-York naar Philadephia.

   Om een denkbeeld te geven van de wijze van handelen, waardoor dit inderdaad wonderbaarlijke resultaat zou zijn verkregen, moge de volgende figuur 6 dienen, waardoor de inrichting der proeven schematisch wordt voorgesteld.
   Aan de linkerkant der figuur ziet men den spreker of zanger afgebeeld, die door middel van den fonograaf P₁ te New-York doet opteekenen, wat hij heeft gesproeken of gezongen. Het geluid is dus nu vastgelegd en de rol van spreker of zanger afgeloopen.

   De fonograaf P₁ wordt nu opnieuw in beweging gebracht en reproduceert het verhandelde, waardoor geluidsgolven ontstaan, welke de plaat treffen van een kool-telefoon van Edison T₁⁴; deze plaat geraakt in trilling, waardoor de weerstand in den localen stroomloop van den kooltelefoon en dus ook de stroomsterkte in den induceerenden klos B₁ wijzigingen ondergaat; in den langen dunnen draad van den inductieklos B₁ worden derhalve stroomen geïnduceerd, die langs de lijn van 165 kilometers van New-York naar Philadelphia worden geleid, en daar een elektromotograaf of wrijvingstelefoon E₁ van Edison⁵ vrij luid doen spreken. Hierdoor is dus het te New-York gesprokene aldaar gefonografeerd en vervolgens naar Philadelphia getelefoneerd. Men is echter nog verder gegaan, ten einde het geluid te versterken.
   De door den wrijvingstelefoon E₁ voortgebrachte klanken werden namelijk te Philadelphia opnieuw gefonografeerd (bij P₂), en daarna door middel van een tweeden kooltelefoon T₂ en den inductieklos B₂ op den tweeden wrijvingstelefoon E₂ in den vorm van inductiestroomen overgebracht, zoodat ten slotte de trilplaat van dezen laatsten telefoon de lucht in het vergaderlokaal te Philadelphia in trilling bracht en deze geluidstrillingen door de toehoorders, die rechts in de figuur zijn aangeduid, konden worden waargenomen! Hierbij dient nog te worden opgemerkt, dat op de dubbele lijn (van New-York naar Philadelphia en terug, d.i. 330 kilometers) 10 kilometers ondergrondskabel voorkomen, waardoor de moeielijkheid eener goede telefonische overbrenging nog werd vergroot.

   Ik hoop mijn lezers niet te zeer vermoeid te hebben door deze opsomming van toestellen en omzettingen van het arbeidsvermogen; zij was noodig, om al het verwonderlijke van deze reusachtige proefneming te doen begrijpen. Wie had twaalf jaar geleden, toen telefonen, mikrofonen, fonografen... nog in hun allereerste kindsheid waren, durven denken, dat wij thans het mechanisch opgeteekende woord van den redenaar, langs telegraaflijnen zouden overbrengen tot op vele uren gaans ver, om het daar nogmaals te doen opschrijven en het ten slotte voor een talrijk auditorium te doen voordragen?
   Doch zal nu niet misschien, - zal wellicht de lezer vragen, - deze mededeeling van het Amerikaansche blad Engineering overdreven zijn? Zeker zal het goed zijn ook hier weder de noodige reserve in acht te nemen, maar aan den anderen kant ben ik het volkomen eens met Hospitalier, wanneer hij zegt: "Avec un homme comme Edison, qui recule chaque jour les limites de l'impossible, on ne saurait plus rien affirmer ou nier."

Arnhem, 11 Mei 1998.

Dr. H. van de Stadt.

   ¹ Zie "De Natuur" 1888, blz. 65-69.
   ² Overigens moet hier vermeld worden, dat ook in 1887 door Graham Bell was in plaats van bladtin is toegepast in zijn "graphophoon."
   ³ Zie "De Natuur" 1888, blz. 145.
   ⁴ Zie de beschrijving van dezen kooltelefoon in "De Natuur," 1882, blz. 197.
   ⁵ Zie de beschrijving van den wrijvingstelefoon in "De Natuur," 1882, blz. 307.

↑