Monitograaf


← overzicht
Inhoud
Start
De monitograaf, een hulpmiddel voor het teekenen.

Uit: De Natuur,
Populair Geïllustreerd Maandschrift,
gewijd aan de natuurkundige wetenschappen en hare toepassingen.
15 Juni 1885 - 5e jaargang


   In sommige werken over de Natuurkunde vindt men als een nuttige toepassing van bolle glazen spiegels vermeld, dat de landschapschilders zich dikwijls van zulke spiegels, van binnen zwart gemaakt, bedienen om een verklein beeld te verkrijgen van het landschap, 't welk zij zich voorsttellen op doek of op papier te brengen. Het doel daarvan kan, dunkt ons, geen ander zijn dan om beter te kunnen beoordeelen, hoe het landschap zich op een kleinere schaal vertoonen zou; daartoe echter is dit hulpmiddel zeer gebrekkig en bestaan er andere, die wel is waar iets samengestelder en kostbaarder zijn, maar dan toch ook tot een veel juister oordeel kunnen leiden.
   Tot deze betere hulpmiddelen behoort ook de toestel, aan het hoofd van dit artikel geplaatst; uit een korte vermelding van eenige reeds lang bestaande toestellen van denzelfden aard zal ons blijken, dat de hierbij aangebrachte wijziging, ofschoon niet van groot gewicht, toch wel eenige opmerking verdient.

   Iedereen kent tegenwoordig de camera obscura of donkere kamer en weet, dat daarmede door behulp van een bolle lens in den voorwand van een houten kastje, op den achterwand een beeld wordt ontworpen van de voorwerpen, die zich op een bepaalden afstand vóór de lens bevinden. Dit verkleinde en omgekeerde beeld wordt gewoonlijk op een mat glazen schermpje opgevangen. Om zulk een beeld te verkrijgen, is het niet eens noodig, dat in den voorwand een lens aanwezig is, een fijne opening is reeds voldoende. Neemt men bijv. een kartonnen doos en prikt met een naald een opening midden in den bodem der doos en vervangt de deksel door een schijfje matglas of doorschijnend papier, dan zal men in een donker vertrek een omgekeerd beeldje kunnen waarnemen van een brandend kaarsje, dat voor de opening is geplaatst. Hoe fijner de opening, hoe scherper beeld, maar ook des te zwakker verlicht; daarom was het een groote verbetering, toen de uitvinder Porta (1560) de opening verving door een bolle lens, waarmede veel scherpere en beter verlichte beelden verkregen worden. Het omgekeerd zijn van het beeld was intusschen voor veel toepassingen een bezwaar. Het eenvoudigste middel om een rechtstaand beeld te verkrijgen bestaat hierin, dat men de stralen, die het omgekeerde beeld zouden geven, opvangt op een vlakken glazen spiegel, die met de wanden van het rechthoekig kastje een hoek van 45 graden maakt; door het matglazen schermpje dan in den horizontalen bovenwand te plaatsen, kan men het beeld hier opvangen. Dit heeft nu alleen nog het geringe bezwaar, dat links staat, wat in de natuur rechts voorkomt en omgekeerd.

Fig. 1. Een eenvoudige donkere kamer, als teekentoestel. Fig. 1. Een eenvoudige donkere kamer,
als teekentoestel.
   In fig. 1 is zulk een voor teekenaars zeer gemakkelijk toestel afgebeeld. Bij O bevindt zich de bolle objectief-lens, M is de spiegel en op het matglas V ligt een stukje decalqueer-papier, waarop het gevormde beeld kan worden doorgetrokken. Om een met de natuur overeenstemmend, zoogenaamd positief beeld te zien, zal men na de afteekening het papier moeten omkeeren.
   Daar een glazen spiegel meer dan één beeld geeft, gelijk één door terugkaatsing der lichtstralen op den voorwand en een tweede door terugkaatsing op den achterwand, laat de lichtsterkte en de scherpte der beelden nog te wenschen over, en zou het daarom beter zijn, een metalen in plaats van een glazen spiegel te gebruiken.


   Nog verkieslijker is het, den glazen spiegel te vervangen door een glazen, driehoekig prisma (fig. 2), waarop de lichtstralen zoo worden opgevangen, dat zij totaal worden gereflecteerd. Als zoodanig gebruikt men een prisma abca'b'c', welks doorsnede loodrecht op de ribben een gelijkbeenigen rechthoekigen driehoek abc oplevert; een lichtstraal de, die loodrecht op een der rechthoekige zijvlakken van het prisma invalt, gaat ongebroken door en wordt in f op het schuine zijvlak ac geheel teruggekaatst volgens fg en zal nu loodrecht Fig. 2. Een rechthoekig, gelijkbeenig prisma, met een doorsnede, loodrecht op de ribben.
Fig. 2. Een rechthoekig, gelijkbeenig prisma, met een doorsnede, loodrecht op de ribben.

op het tweede rechthoekige zijvlak bc vallende, volgens gh ongebroken uittreden. Zulk een prisma wordt dikwils gebruikt om de lichtstralen 90 graden van richting te veranderen en wordt bijv. bij kometenzoekers en mikroskopen aangebracht, om het lastige kijken in vertikale richting in een gemakkelijker zien volgens horizontale richting te veranderen.
Ch. Chevalier heeft aan dit prisma een zoodanige vorm weten te geven, dat het tegelijk als spiegel en als lens kan dienen om een rechtstaand beeld tot stand te brengen.

Fig. 3. De monitograaf van Marius Mallen. Fig. 3. De monitograaf van Marius Mallen.    Het eigenaardige van den toestel (fig. 3), waaraan de uitvinder Marius Mallen den bijzonderen naam van monitograaf heeft geschonken, bestaat hierin, dat het beeld, door de bolle lens te vormen, eerst wordt opgevangen op een rechthoekig gelijkbeenig prisma, zoodat het beeld in horizontale richting 90 graden wordt verplaatst; daarna vallen de stralen op een tweede dergelijke prisma, welks ribben die van het eerste rechthoekig kruisen, zoodat hiermede het beeld uit de horizontale in de vertikale richting wordt overgebracht.

   Het geheel rechtstaande beeld wordt ook hier op een mat glazen schermpje opgevangen en een zwart driezijdig scherm wordt daarboven opgesteld om het beeld duidelijker te kunnen zien; dit scherm zal neergeslagen, de glazen plaat kunnen beschermen, als de toestel buiten gebruik is. Het verkregen beeld is zeer verkleind; de gansche plaat toch is niet grooter dan 5 centimeter in het vierkant, maar de scherpte van het beeld laat niets te wenschen over, te meer daar de bolle lens een achromatisch objectief is en dus de randen der voorwerpen ongekleurd laat; dit objectief kan natuurlijk in een koker in- en uitgeschoven worden om het beeld scherp te stellen. De geheele toestel, zooals hij door den opticus F.L. Chevalier te Parijs, geleverd wordt, weegt slechts 250 gram en kan dus zeer gemakkelijk naar buiten worden medegenomen. Hij is draaibaar om een voet, die met twee schroeven aan den schildersezel kan bevestigd worden. Dit kan dan zoo geschieden, dat de teekenaar aan zijn recherhand een verkleind beeld heeft van het landschap, dat hij recht vóór zich ziet.
   Dat de monitograaf, evenals elke donkere kamer, ook den technischen teekenaar voortreffelijke diensten kan bewijzen, spreekt van zelf.
H.


webdesign & copyright
© 2001-2004 Eveline