|
|
Pilâtre de Rosier en Romain, de eerste slachtoffers der luchtvaart herdacht.
Uit: De Natuur,
Populair Geïllustreerd Maandschrift,
gewijd aan de natuurkundige wetenschappen en hare toepassingen.
15 September 1885 - 5e jaargang |
Pilâtre de Rosier, geboren te Metz, 30 Maart 1757, gestorven in een luchtballon bij Boulogne-sur-Mer, 15 Juni 1785.
(Naar een gravure van dien tijd). |
De inwoners van Bologne en van Wimille hebben den 15den Juni ll. den dag herdacht, waarop honderd jaren geleden, Pilâtre de Rosier en Romain als luchtreizigers de eersten waren, die hun koenheid met den dood moesten bekoopen.
De hoofdpersoon bij deze ramp, Pilâtre de Rosier wordt beschreven als een der sympathiekste karakters in de geschiedenis der luchtvaart. In 1757 te Metz geboren, was hij nog jong te Parijs gekomen om natuurkunde te onderwijzen, de wetenschap, waarop hij zich met veel ijver had toegelegd. Op twee-en-twintig-jarigen leeftijd hield hij voordrachten voor een beschaafd publiek, welke zeer gezocht waren, zoodat hij zich reeds een goeden naam gemaakt had, toen de uitvinding der luchtballons de wereld kwam verbazen. De jeigdige natuurkundige werd de vriend van de gebroeders Montgolfier en was ook de eerste, die den 21sten November 1783 met den markies d'Arlandes een opstijging met den montgolfière waagde en alzoo de mogelijkheid der luchtvaart proefondervindelijk bewees. Deze eerste proefneming is belangrijk genoeg om de mededeeling van eenige bijzonderheden te wettigen. |
De inwoners van Bologne en van Wimille hebben den 15den Juni ll. den dag herdacht, waarop honderd jaren geleden, Pilâtre de Rosier en Romain als luchtreizigers de eersten waren, die hun koenheid met den dood moesten bekoopen.
De ballon was door Montgolfier gemaakt van blauw gegomd linnen, met gouden versierselen opgepronkt. Hij was bijna 23 meter hoog en had 15 meter in middellijn; zijn gewicht bedroeg met de opstjgende personen en de stoffen, die tot het onderhoud van de verdunde lucht noodig waren, ongeveer 800 kilogram. De lucht in den ballon werd verwarmd door middel van een komfoor met vuur, dat onderaan was vastgemaakt en waarin droog stroo met fijn geknipte wol gebrand werd. De reizigers bevonden zich in een cirkelvormige galerij, die aan het cilindervorming benedeneinde van den ballon was bevestigd. De opstijging had plaats op het kasteel la Muette, in nabijheid van Parijs, in tehenwoordigheid van een verbazende menigte toeschouwers, die met een stille verbazing en anstige bezorgdheid vervuld waren. Na een reis van 20 minuten, waarin een weg van 4 kilometer werd doorloopen en waarbij een hoogte van ongeveer 1000 meter werd bereikt, lieten de reizigers zich vrijwillig neder bij den Montmartre;
de landing vond zonder eenige stoornis plaats, terwijl nog wel 20 bossen stroo waren overgebleven. Op deze gelukkigen tocht volgden er nog twee, van welke de eerste uit Lyon en de tweede uit Versailles ondernomen werd. Daarna vatte Pilâtre het besluit op om van Boulogne het Kanaal over te steken, of beter gezegd, werd hem door het Fransche gouvernement deze taak opgedragen; de minister Calonne schonk hem een ondersteuning van 40,000 livres om deze tocht te ondernemen. Pilâtre bedacht hiervoor een nieuw stelsel, bestaande uit een ballon met waterstofgas gevuld en daaronder een tweede met verwarmde lucht; met deze gevaarlijke combinatie meende hij beter meester te zullen zijn van het stijgen en dalen. De geluukige afloop van dienzelfden tocht, maar van Engeland uit, door Blanchard en Jeffries1 in het begin van 1785 volbracht, prikkelde hem zeer. Toen dan ook eindelijk zijn luchtschip in Juni gereed gekomen was, kon hij zich moeielijk den tijd gunnen om een gunstige gelegenheid af te wachten.
Hierbij werd veel tegenspoed ondervonden. Telkens veranderende winden noodzaakten herhaaldelijk den reeds gevulden ballon weder te ledigen, waardoor deze naar het schijnt zeer verzwakte. In de meening dat zijn eer met de zaak gemoeid was, besloot hij eindelijk in weerwil van den min gunstigen toestand van zijn vaartuig, de aanvaarde taak te volvoeren. Den 14den Juni 1785 steeg hij te Boulogne op in gezelschap van zijn jeigdigen assisten Romain, die zijn lot met hem wilde deelen. De markies de la Maisonfort, die de reis zou medemaken, kwam wegens den onvoldoenden toestad van den ballon hiervan terug.
Toen de ballon op een zekere hoogte was gekomen, voerde de wind hem naar zee; weldra bracht een tegenstroom de reizigers weder naar het strand, maar toen zag men den ballon zich plotseling ontledigen en met een duizelingwekkende snelheid naar beneden komen. De pastoor van Wimille was een der eersten, die de plaats bereikten, waar de galerij met de reizigers was neergekomen. De ongelukkigen lagen in de galerij op dezelfde plaatsen, die zij bij hun vertrek hadden ingenomen. Pilâtre de Rosier was geheel misvormd; het aangezicht geheel weg, de borst open, de ribben en de benen gebroken. Romain gaf, ofsachoon slechts korten tijd, nog teekenen van leven. Den volgenden dag werden de lijken, met de lappen van het vernield luchtschip bedekt, naar Boulogne vervoerd en daar ter aarde besteld.
Omtrent de oorzaak van deze ramp heeft men gemeend, dat het vuur onder den montgolfière zich door een of ander ongeval aan den grooten luchtbol zou hebben medegedeeld en het waterstofgas zou verbrand hebben.
De bovengenoemde markies echter heeft door een brief, in de dagbladen geplaatst, tot een andere mmening grond gegeven. Hij schrijft o.a. het volgende:
"Reeds gedurende twee dagen woeien des morgens Zuidwestenwinden, zonder des daags stand te houden. De heer Rosier besloot thans de soort gevangenschap, waarin hij zich hier bevond, te verlaten en begon in den nacht van den 14den Juni zijn ballon te vullen, om met het aanbreken van den dag te kunnen vertrekken. De toebereiding duurde lang; er waren vershceidene scheuren, welke gelapt moesten worden, zelfs was men verplicht de klep te verplaatsen, zoodat het tien uur was, eer men den bol kon vullen. De wind kenterde toen weder en wij waren bevreesd, dat wij weder vergeefsche kosten zouden gemaakt hebben. Intusschen kwam de gewenschte wind te middernacht terug en woei zelfs zoo sterk, dat kundige zeelieden verzekerden, dat de wind niet gunstiger zijn kon. Toen hervatten wij den arbeid en binnen drie uren was de bol door middel van een toestel van vier en zestig tonnen (ter ontwikkeling van het waterstofgas) tot op een zesde gedeelte gevuld.
Omstreeks 4 uur scheen de wind minder gunstig; de wolken dreven bij 't opgaan der zon uit het Noordwesten. Men liet toen een kleinen ballon opgaan, welke eerst een Zuidwestenwind aanwees, doch spoedig door een tegengestelden wind op het land werd geworpen.
"Dit ongunstig teeken verhinderde echter den arbeid niet en men plaatste den montgolfière onder den ballon. Te 6 uur liet men een voorlooper opgaan, welke in een oogenblik uit het gezicht was, waarom men er nog een opzond, die voor den wind afliep en een goeden overtocht voorspelde. Toen werd het vertrek der reizigers vastgesteld en door kanonschoten aangekondigd. Het zal niet noodig zijn uitvoerig te vermelden, waarom ik niet medegegaan ben; dit kwam voornamelijk door de zwakke gesteldheid van den bol, die op het oogenblik van vertrek, niet sterk genoeg bevonden werd, om drie reizigers te dragen.
"Te 7 uur 7 min. was alles in gereedheid. De machine was toen 30 pond lichter dan de dampkring en de montgolfière ging met veel drift naar boven onder een hoek van 60 graden met de aarde. De vreugde en de gerustheid stonden op de gezichten der reizigers te lezen, terwijl een stille ongerustheid het oog der toeschouwers vervulde. Ieder stond verbaasd, en niemand was recht voldaan. Tot 200 voet gestegen, werd het luchtschip door den Zuidwestenwind naar zee gedreven, doch toen geraakte het gedurende drie minuten in een maalstroom van tegenstrijdige winden, hetgeen mij geweldig verschrikte. Daarna kreeg de Zuidoostenwind weer de overhand en de bol kwam weder boven de Fransche kust. Op dit oogenblik schijnen de reizigers begrepen te hebben, dat het goed ware een weinig te dalen, ten einde een beteren luchtstroom te zoeken; waarschijnlijk hebben zij getracht de klep te openen, om wat gas uit te laten, maar hebben zij hierin door den gebrekkigen toestand der gelapte deelen niet kunnen slagen zonder te groot geweld te gebruiken:
hetgeen den gevulden bol heeft doen barsten, zoodat het gebroken deel plotseling op den montgolfière is neergekomen. Het schijnt, dat het taf, op vele plaatsen half vergaan, alleen gebarsten is en er geen brand heeft plaats gehad, aangezien de groote hoeveelheid gas bij het verbranden een hevigen slag moest geven, hetwelk niet heeft plaats gehad, want een boer op nauwelijks honderd schreden van de plaats des onheils verwijderd, heeft slechts een zwak geritsel gehoord. Ook waren er geen teekens van brand aan den neergevallen ballon, noch aan den montgolfière, waarop hij was gevallen, te vinden. De plaats van den ongelukkigen val was van een waarschijnlijke hoogte van 1600 voet, één mijl van Boulogne en 300 schreden van de zee verwijderd, bij den toren van Croy. Pilâtre werd geheel dood gevonden, maar zijn medgezel heeft nog ongeveer tien minuten geleefd, ofschoon geheel bewusteloos."
De dood van Pilâtre de Rosier, wiens koenheid en krachtige geest aan allen bekend waren, bracht een diepe ontroering te weeg. Men richtte een monument op ter plaatse, waar de luchtreizigers den dood vponden en thans, een eeuw later, heeft men de ramp herdacht. De Société académique van Boulogne-aan-Zee heeft aan een toren een gedenkplaat voor deze herinnering geplaatst, onderscheidene geleerden en autoriteiten hebben redevoeringen gehouden en een tentoonstelling werd georganiseerd van de overblijfselen der ramp.
De omstandigheid, dat Pilâtre de Rosier te Metz geboren was, gaf aan deze plechtigheid, die als een zuiver wetenschappelijke was ontworpen, gelijk licht te begrijpen valt, ook een vaderlandslievend tintje, zich o.a. openbarend in welsprekende verwenschingen van den infâme, die Metz aan den vijand had overgegeven en in verzekeringen, dat de wieg van Pilâtre de Rosier nooit zou vergeten worden. |
| H. |
webdesign & copyright
© 2001-2004 Eveline |
↑ |
|