De eerste luchtreis over het Kanaal door Blanchard en Dr. Jeffries. Uit: De Natuur, Populair Geïllustreerd Maandschrift, gewijd aan de natuurkundige wetenschappen en hare toepassingen. 15 Juli 1885 - 5e jaargang

De geschiedenis der luchtvaart, die tegenwoordig ruim 100 jaren omvat, is vooral in haar eerste tijden rijk aan gedenkwaardige gebeurtenissen. Bij de meeste van deze speelden Franschen de hoofdrol en het is dus zeer natuurlijk, dat dit feestlievende en zijn groots mannen eerend volk thans herhaaldelijk aamleiding vindt om eeuwfeesten te vieren ter gedachtenis van vindingrijke, onversaagde luchtreizigers.    Het algemeen belang van zulk een herdenking is minder gelegen in de levendige herinnering van de gebeurtenis zelf, dan wel in de daaraan gewoonlijk gepaarde ontdekking van vele bijzonderheden, die anders wellicht geheel onbekend gebleven zouden zijn of reeds uit de herinnering verdwenen waren.    Tot deze gebeurtenissen behoort de eerste luchtreis over het Kanaal door Blanchard en Dr. Jeffries, op den 7den Januari 1785.    De feesten, welke op 24 en 25 Mei ll. te Guines bij Calais ter eere van deze luchtreizigers gevierd werden, waren voor onderscheidene zoekers de aanleiding om bijzonderheden aangaande dit belangrijke feit uit de eerste geschiedenis der luchtvaart op te sporen en mede te deelen.    De ons bekende luchtreiziger Gaston Tissandier heeft daarvan een kort verslag opgemaakt en aan zijn verhaal de portretten der hoofdpersonen en een paar curieuse afbeeldingen toegevoegd. Deze laatste zijn facsimile's naar oude gravures uit den tijd der gebeurtenis zelf; zooals men weet, bezit Tissandier een merkwaardige verzameling van gravures, medailles, kunstvoorwerpen, enz. die alle op de luchtvaart betrekking hebben. De bijdragen, waarin hij dit onderwerp bij voorkeur behandelt, worden dan niet zelden met afbeeldingen naar deze gravures gestoffeerd en schenken alzoo ook ons de gelegenheid ze aan onze lezers voor te stellen, wien ze naar we meenen, niet onwelkom zijn.    Aan het genoemde verslag dan ontleenen we de voornaamste der volgende bijzonderheden.

Fig. 1. Portret van den Franschen luchtreiziger Blanchard. (Fac-similé, tweemaal verkleind, naar een gravure van 1784, uit de verzameling Tissandier).

Blanchard werd geboren te Andelys (Eure) in 1753. Ofschoon niet zoo vernuftig als de Montgolfier's, de scheppers der luchtscheepvaart, of als Charles, de eerste die den ballon met waterstofgas vulde, was hij toch een bekwaam werktuigkundige en een zeer moedig man. Voor het jaar 1783, toen de eerste luchtballon publiek werd opgelaten, hield Blanchard zich ijverig bezig met de luchtvaart door het zoogenaamde plus lourd que l'air, het zwaardere dan de lucht. We herinneren hier, dat dit plus lourd que l'air het devies is, 't welk de bekende luchtreiziger Nadar had aangenomen, om het streven van hem en zijn medestanders te kenschetsen. Zoolang namelijk, als men zich met de luchtvaart heeft bezig gehouden en reeds vóór de proefnemingen van Montgolfier, waren velen van meening, dat de luchtvaart mogelijk was door dezelfde middelen, als waardoor bijv. de vlieger zich in de lucht kan verheffen, of waarvan de vogel, de vlinder, kortom alles wat vliegt, ofschoon het zwaarder is dan de lucht, gebruikt maakt.    De moeielijkheid, die men later bij het besturen der luchtballons ondervond, bracht weder velen tot de oude denkbeelden terug en deed hen peinzen over een motor, welke alleen door zijn eigenaardige beweging, met behulp van den weerstand der lucht zou kunnen opstijgen, gelijk de vogel dit doet door het slaan met zijn wieken.

Allerlei vliegmachines hadden haar ontstaan aan deze meening te danken, welke een twintigtal jaren geleden, toen Nadar in zijn volle kracht werkzaam was, veel steun kreeg door de uitvinding van een vernuftig soort van speelgoed, waaraan de beroemde Babinet den naam gaf van helicoptères, werktuigjes, die zich door een of andere schroefbeweging eenige meters hoog in de lucht konden verheffen.    Ook Blanchard vervaardigde een vliegschip, in den vorm van een soort van bark, waarin hij vier wieken of luchtriemen in beweging kon brengen, en in het Journal de Paris van 28 Augustus 1781 kondigde hij zijn uitvinding aan met de hoogdravende woorden: "Men zal mij de lucht zien doorklieven met een snelheid grooter dan die der raaf." Toch schijnt er ook aan dit vliegschip evenals aan al zijn voorgangers en nakomelingen iets gehaperd te hebben, want toen de gebroeders Montgolfier den 5den Juni 1783 te Annonay hun eerste proef namen, had Blanchard nog altijd niet de lucht doorkliefd.    Hij was zoo verstandig de nieuwe vinding toe te juichen en werd spoedig een der trouwste aanhangers van de nieuwe leer. Reeds den 2den Maart 1784 steeg hij zelf op van het Champs de Mars te Parijs, waarbij hij intusschen nog vergeefsche pogingen aanwendde om de vleugels van zijn schip bij den ballon in toepassing te brengen. Na twee andere luchtreizen, ging hij naar Engeland en verbond zich daar met Lunardi, die den 14den Sept. 1784 de eerste luchtreis volbracht, welke in Engeland ondernomen werd. Blanchard en Dr. Jeffries zouden Lunardi op dien tocht vergezeld hebben, maar de eerste was door een hevige koorts aan zijn bed gekluisterd en de laatste werd door de smeekingen van zijn vrouw en kinderen weerhouden.    Dr. Jeffries, ofschoon van een Engelsche familie, was een Amerikaan van geboorte. Hij werd in 1744 te Boston geboren en promoveerde in de geneeskunde aan de universiteit van Harvard. Hij was een zeer ontwikkeld man. In 1766 begon hij de praktijk uit te oefenen en twee jaar later begaf hij zich naar Engeland om zijn studiën aan de Londensche faculteit te voltooien. Na zijn terugkomst in Amerika vond hij een werkkring in militaire hospitalen, maar in 1779 verhuisde hij weder naar Engeland en bleef daar 10 jaren achtereen als praktiseerend geneesheer werkzaam. In dezen tijd wekte de luchtvaart zijn bijzondere belangstelling, omdat hij daarin een middel zag voor meteorologische studiën omtrent de temperatuur der lucht, de richting der winden op verschillende hoogten, enz. Hij maakte kennis met Blanchard en Lunardi. Zijn financieële omstandigheden veroorloofden hem meer dan menig ander en zoo kon hij terstond aan de tweede luchtreis van Blanchard deelnemen, aan wien hij 100 guinjes (1260 gulden) voor een plaats in de mand ter hand stelde. Deze reis geschiedde met den Rhedarium,, den 30sten Nov. 1784, onder de begunstiging van den prins van Wales en de hertogin van Devonshire, die bij de opstijging tegenwoordig waren.    Door den gelukkigen afloop dezer proefneming geraakten de beide reizigers in vuur en besloten zij hun onderzoekingen te vervolgen en te beproeven, met een ballon de straat over te steken, die Engeland van het vasteland scheidt.    Een overeenkomst werd getroffen, waarbij de dokter alle kosten voor de reis op zich nam.    De ballon was te klein om ook Linardi te kunnen opnemen, deze ging dus naar Calais, om den reizigers bij de aankomst een goede ontvangst te bereiden.    Den 17den Dec. 1784 werd de ballon met toebehooren en den toestel om hem met waterstofgas te vullen naar Dover overgebracht. De reizigers hadden besloten den 1sten Jan. 1785 de opstijging te beproeven, maar dit was eerst den 7den daaraanvolgende mogelijk.    "De geheele week," zegt Jeffries in zijn dagboek, "was het weder onstuimig, hevige oosten- en noordenwinden heerschten met geweldigen regen tot den 6den Jan. Den 7 den des morgens scheen de wind ongeveer n.n.o. of n.o.n. te zijn, maar naar het zeggen der stuurlieden strekte deze wind zich niet ver van de kust uit. Ik was een weinig verlegen met deze meening van de mannen der kunst. Maar wij namen lichte wolken waar, die een gunstige richting schenen te nemen en tevens opmerkende, dat de rook van het kasteel in dezelfde gewenschte richting wegdreef, besloten wij aan het werk te gaan. Na een vlieger, een papieren montgolfière en een proefballon met gas te hebben opgelaten, welke alle, zoover wij ze konden volgen, de voor ons plan gunstige richting namen, begonnen we eenige hoop te koesteren op een goeden uitslag."    Onderwijl was Blanchard reeds druk bezig om geholpen door eenige werklieden, de voorbereidende werkzaamheden te verrichten. Hij was daarbij bijzonder voortvarend, omdat het gerucht van een proeftocht over het Kanaal zich reeds in Engeland en Frankrijk had verbreid en het alle gewmoederen bezig hield, en bovendien Pilâtr de Rosier te Bologne was met het voornemen om in gezelschap met Romain dezelfde proef, maar in tegenovergestelde richting, te ondernemen. Blanchard wilde het eerst slagen. Te 10 uur was de vulling afgeloopen. De reizigers dejeuneerden met de bevelhebbers van het kasteel, den burgemeester en verscheidene notabelen van Dover. Na den afloop begaven zij zich naar de plaats van vertrek, gevolgd door een drom nieuwsgierigen. Bij den ballon aangekomen, wachtte hun een roerend tooneel. Mevr. Jeffries en haar oudste dochter van 13 jaar vielen den dokter om den hals en smeekten hem niet te vertrekken; zij jammerden en schenen wanhopend. De dokter, door dit bewijs van genegenheid getroffen, stortte tranen, maar trachtte toch door woorden van bemoediging, de vrees zijner echtgenoote te verdrijven. Toen werd deze met haar kinderen weggeleid naar de woning van den haven-commandant.

Juist te 1 uur stegen Blanchard en Jeffries in de mand; zij waren gelijk gekleed in een bruinwollen vest en pelshandschoenen (zie fig. 2).    "Wij stegen langzaam op," zoo verhaalt Jeffries in zijn dagboek, van de rots, welke bezaaid was door een aanzienlijke menigte, bestaande uit inwoners van Dover en menschen, die per rijtuig uit verschillende oorden van Engeland waren opgekomen.    Het weer was prachtig en wij bewonderden het schoonste schouwspel, dat zich vertoonen kan. Ik telde 37 steden en dorpen, onder welke ik de eerwaardige, oude stad Canterbury zeer goed kon onderscheiden. Ongelukkig daalde de ballon spoedig en moesten wij ballast uitwerpen. Te 2 uur begonnen wij weder te dalen, wij werpen allen ballast uit, dien we nog over hebben; toch blijft de ballon nog dalen, we werpen een pak brochures uit, die Blanchard had medegenomen en merken nu met genoegen, dat de ballon weder begint te stijgen. Wij waren toen halfweg, tusschen de Fransche en Engelsche kust. Weldra hadden we niet den geringsten ballast meer ter onzer beschikking, behalve de wieken aan de mand (blijkbaar was Blanchard toen nog niet van zijn vroegere meening bekeerd), de versieringen, onze kleeding en eenige andere voorwerpen. Niettemin hadden wij, als om ons met onzen toestand te verzoenen, een fraai gezicht op de kusten van Frankrijk, op de kapen Gris-Nez en Blanc-Nez tot aan Calais en Gravelines."

Fig. 2. Portret van Dr. John Jeffries, in zijn kostuum van luchtreiziger. (Naar een Engelsche gravure van 1786, uit de verzameling Tissandier).

Alles wordt achtereenvolgens over boord geworpen, wieken, versieringen, overbodige kleeren, dekens en alle levensmiddelen. De ballon verheft zich nog eenmaal en komt boven de kust van Frankrijk.    Weldra naderen de reizigers een bosch en zij bemerken, dat zij daarboven met een groote snelheid dalen; zij werpen de blazen met vloeistof uit, die zij nog in de mand hebben, en dit is voldoende om hun een botsing met de toppen der boomen te besparen.    "Wij gingen er zoo kort voorbij," zegt Jeffries, "dat ik de hoogste takken van een der boomen kon pakken en daardoor den gang van den ballon kon verminderen. De klep werd geopend en van tak tot tak voortgaande, slaagden we er in, een voldoende ruimte te vinden tusschen de boomen, waar we rustig konden landen. Het was toen een paar minuten voor 4 uur."    De reizigers bevonden zich in het bosch van Guines. (Het gemeentebestuur van Calais liet hier later een steenen zuil oprichten als een gedenksteen voor deze gebeurtenis).    Nauwelijks had men van de Fransche kust den ballon in het oog gekregen of alle bewoners van Calais liepen uit om het vreemde schouwspel bij te wonen; een menigte bootjes, met nieuwsgierigen gevuld, staken in zee.    Toen Blanchard en Jeffries aan land kwamen, waren zij verkleumd van de koude; zij omhelsden elkander en de dokter riep alsof hij een groote menigte toesprak: "Ziet, ziet, daar staan de twee beroemdste mannen van Frankrijk en van Engeland voor u!"    "De beroemdste mannen van de geheele wereld!" hernam Blanchard. Jeffries dacht later met veel plezier aan deze deftige toespraak, gehouden tot de boomen.    Bijstand liet zich nu niet lang wachten; de beide reizigers werden met groote vreugde en veel eer ontvangen: een proces-verbaal werd van hun landing opgemaakt en in een rijtuig met zes paarden bespannen togen zij naar Calais, welks bestuur hen aldus inhaalde.

Fig. 3. De luchtreis over het Kanaal, door Blanchard en Jeffries, den 7den Januari 1785. Fac-similé, zeer verkleind, naar een gravure van dien tijd, met het volgende vers tot onderschrift: Deux peuples, divisés pour l'empire des mers, Ne font qu'un audjourd'hui, en franchissant les airs; Présage fortuné de l'union sincèere, Qui va régner entre eux pour le bien de la terre.

Lunardi kwam hun buiten de stad te gemoet en zoo werden de vrienden door de gansche bevolking toegejuicht. Den volgenden dag werd hun een groot feest aangeboden in een prachtig versierde zaal, waar op een schild het vierregelig vers van Pigault de l'Epinoy was aangebracht, hetwelk onder fig. 3 te lezen staat.    Na de feestelijke ontvangst te Calais, gingen de reizigers naar Parijs, waar zij niet minder werden toegejuicht. Te Versailles brachten zij een bezoek aan den koning, die hen geluk wenschte en aan Blanchard een jaargeld schonk van 1200 pond en een gratificatie van 12000 francs.    Blanchard bleef te Parijs, waar hij nieiwe luchtreizen ontwierp; dr. Jeffries keerde na een triumftocht van zes weken naar Dover terug, waar hij bij zijn aankomst het allereerst een bezoek bracht aan de rots, van welke de reis, die hem zooveel genoegen had opgeleverd, was uitgegaan. Den 5den Maart werd hij te Londen door zijn gelukkige familie en vrienden met geestdrift ontvangen; in 1789 vestigde hij zich weder te Boston en bleef er tot aan zijn dood.

Fig. 4. Fac-similé van een oude Engelsche gravure, voorstellende Blanchard, die voorzien van zijn vleugels tusschen Dover en Calais een schip wegvoert.

Fig. 5. Fac-similé, zeer verkleind, van een spotprent op Blanchard. (Uit de verzameling Tissandier).

De hier bijgevoegde figuren 4 en 5 hebben nog eenige opheldering noodig; zij zijn gelijk reeds werd opgemerkt uit de verzameling van Tissandier; beide caricaturen, de eerste een Engelsche, de tweede een Fransche. De zinspreuk van Blanchard was: sic itur ad astra, (zoo stijgt men ten hemel); de caricatuur (fig. 5) is getiteld: sic reditur ab astris, (zoo komt men uit den hemel terug). Evenals alle geluukige menschen had ook Blanchard zijn benijders.

H.

webdesign & copyright © 2001-2004 Eveline

→

↑