De nieuwe hand-dynamo-machine van E. Gerard. Uit: De Natuur, Populair Geïllustreerd Maandschrift, gewijd aan de natuurkundige wetenschappen en hare toepassingen. 15 Maart 1884 - 4e jaargang

Bijna alle vervaardigers van dynamo-elektrische machines hebben van hun type ook kleinere modellen gemaakt, die in plaats van met een stoomwerktuig, eenvoudig door handenarbeid in werking gebracht kunnen worden. In kleine laboratoriën en bij het onderwijs kunnen dergelijke handmachines zeer goed de galvanische batterijen vervangen. Ofschoon dus de keuze va\n zulk een werktuig nog al ruim is, heeft Gérard te Parijs gemeend, dat hun aantal wel met één mocht vermeerderd worden en heeft hij een hand-machine samengesteld, die bepaaldelijk voor het onderwijs en de klein-nijverheid bestemd is.

Fig. 1. Dynamo-elektrische machine van A. Gérard. Schoolmodel.

In fig. 1 is deze machine in haar geheel voorgesteld, terwijl fig. 2 van het eigenlijke werktuig een voorstelling geeft op iets grooter schaal.

Fig. 2. De machine van A. Gérard, in iets grooteren vorm.

De inductors zijn bij dit werktuig vast, het deel waarop de inductie plaats heeft, wordt door de hand in een snel ronddraaiende beweging gebracht. De eerste bestaat uit vier elektro-magneten, die in een ijzeren trommel zijn bevestigd. Binnen de cilindervormige ruimte tusschen deze vier elektromagneten is het geïnduceerde gedeete geplaatst, dat eveneens uit vier klossen bestaat.    De elektromagneten van den inductor zijn in spanning verbonden, en wel zoo, dat de vier polen, die, als er een stroom door de windingen loopt, aan de zijde van het geïnduceerde gedeelte ontstaan, beurtelings afwisselen en dus in diametrale richting van dezelfde soort zijn.    De vier klossen der elektro-magneten van het geïnduceerde gedeelte zij ook achter elkander verbonden en de beide einden van den draad komen op een bijzonder gevormden

stroomwisselaar uit. In elk der vier bewegelijke klossen ontstaat gedurende één geheele omwenteling een inductie-stroom, die vier malen van richting omkeert; door de verbinding achter elkander hoopen deze stroomen zich telkens op, maar om steeds een stroom van dezelfde richting in de inductors en door den sluitdraad te voeren, moet hij viermalen per omwenteling worden omgekeerd. Daartoe bestaat de stroomwisselaar uit een cilinder, die overangs in vieren is gespleten; de vier aldus gevormde segmenten zijn onderling twee aan twee verbonden en de twee vrije einden van den draad der inductie-klossen zijn op elk der paren segmenten bevestigd.    Twee borstels staan, 90° van elkander, op dezen stroomwisselaar gericht: de eene is alzoo in gemeenschap met een der einden van den draad der inductieklossen, de tweede met het andere einde van dien draad. De verandering in deze gemeenschap geschiedt dus telkens als de binnenste klossen een kwart-omwenteling gemaakt hebben; daar de stroom in die klossen ook bij elke kwart-omwenteling van richting verandert, zullen bij een behoorlijken stand der borstels de veranderingen in de gemeenschap met die der stroomrichtingen kunnen samenvallen en zal dus een enkele stroom van steeds gelijke richting verkregen worden.    Ofschoon de stroom gedurende elke omwenteling vier malen nul wordt, zijn de inductors zwaar genoeg om zooveel magneetkracht te behouden, dat het werktuig niet ontwapend wordt. De inductie-klossen bestaan daarentegen uit bladen van zeer dun ijzerblik om het ontstaan der Foucault-sche stroomen zooveel mogelijk te verhinderen en de snelle poolwisselingen gedurende de wenteling gemakkelijk te maken.    Tot het doen van proefnemingen met deze dynamo-machine levert Gérard de benoodigde toestellen, welke dienen kunnen om de verschillende werkingen va den elektrischen stroom aan te toonen. In de nevensgaande fig. 3 zijn eenige van deze toestellen afgebeeld; uit het onderschrift blijkt duidelijk genoeg, waartoe zij gebruikt kunnen worden. Voor het onderwijs hier te lande zijn deze echter van weinig beteekenis, daar de talrijke verzamelingen van dergelijke werktuigen, ten behoeve van het onderwijs, wel haast alle van deze eenvoudige toestellen zullen voorzien zijn en voor zoover dit nog niet zoo mocht wezen, zij elk oogenblik door inlandsch fabrikaat daarvan kunnen voorzien worden. Als modellen van eenvoudige inrichting kunnen zij echter aan liefhebbers misschien nog diensten bewijzen.

Fig. 3. Toestellen voor proeven met de dynamo-machine.

H.

webdesign & copyright © 2001-2004 Eveline

↑